Türkçesi çevirisi Kontrol Öz Değerleme olan CSA, kurumların risk yönetimi ve iç kontrol sistemlerini, sadece iç ve dış denetçilerin değerlendirmesine bırakmadan, yönetici ve çalışanlarının da katılımıyla gözden geçirdikleri bir yaklaşımdır. İlk olarak 1987 yılında Kanada’da geliştirilen bu yöntem, özellikle özel sektör kuruluşlarında uygulama alanı bulmuş ve zamanla yaygınlaşmıştır. Bu metodolojide, kurum içinden oluşturulan değerlendirme grupları, risklerin ve kontrol süreçlerinin yeterliliğini birlikte analiz ederek kurumsal farkındalığı artırmayı ve kontrol ortamını güçlendirmeyi amaçlamaktadır. Uluslararası İç Denetçiler Enstitüsü (The Institute of Internal Auditors – IIA) kontrol öz değerlendirmeyi; iç kontrol sistemlerinin etkililiğini analiz eden ve değerlendiren bir süreç olarak tanımlamaktadır. Bu sürecin temel hedefi, kurumsal amaçlara ulaşmada makul düzeyde güvence sağlamaktır (Erkek, 2016).
Ancak unutulmamalıdır ki, kontrol öz değerlendirme süreci iç ya da dış denetimin yerini almaz.
Kontrol Öz Değerlendirme (CSA), süreci dört ana aşamadan oluşur (Ergüden, 2009);
Planlama: Sürecin ilk aşamasında, denetim ekibi ile birim yöneticileri birlikte çalışarak ana amacı belirler. Bu amaç; etkinlik, yasal uygunluk ve güvenilir raporlama gibi temel kriterlere dayanır. Ardından, ana amacı destekleyen alt hedefler tanımlanır ve çalışmaya katılacak gruplar ve kişi sayıları belirlenir. Sürecin etkinliği için, tüm gruplara dağıtılacak bir rehber hazırlanır.
Tanıtım: Bu aşamada, yöneticilere ve çalışanlara; kapsam, işleyiş ve sorumluluklar aktarılır. Sürecin benimsenmesi için bilgilendirme ve bilinçlendirme faaliyetleri yürütülür. Katılımcıların süreç hakkında farkındalık kazanması bu aşamanın en temel hedefidir.
Çalışma Grupları: Kontrol Öz Değerlendirmenin en kritik bileşeni olan çalışma gruplarında, denetçiler ve çalışanlar iş birliği içinde destekleyici hedefler üzerine değerlendirmeler yapar. Her grup, kontrol süreçlerinin güçlü ve zayıf yönlerini belirler, mevcut ve ideal etkinlik seviyelerini karşılaştırır ve elde edilen bulguları “kontrol tabloları” ile belgeler.
Raporlama: Son aşamada, çalışma gruplarının ürettiği veriler analiz edilerek ortak sorunlar ve eğilimler tespit edilir. Hazırlanan rapor; giriş, yönetim hedefleri, kontrol tabloları, yorumlar ve çalışma kâğıtlarından oluşur. Bu rapor, iç kontrol yapısının mevcut durumunu ve iyileştirme alanlarını ortaya koyar.
Şekil 1: Kontrol Öz Değerleme Döngüsü
Kaynak: (KPMG, 2017).
Kontrol Öz Değerleme Formu Örneği PDF;
Kontrol Öz Değerleme Formu Örneği Word Şablonu;
Kaynaklar
Erkek, F. (2016). KONTROL ÖZ DEĞERLENDİRME. Denetişim(15), 109-110. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/208739
Ergüden, A. E. (2009). Kontrol öz değerlendirmesi (Control Self Assessment – CSA). Mali Çözüm Dergisi, (93). https://erlerdenetim.com/Engin-Erguden-ISMMMO-Mali-Cozum-Makale.pdf
KPMG. (2017). Control Self-Assessment (CSA). https://assets.kpmg.com/content/dam/kpmg/bg/pdf/KPMG-Control-Self-Assessment-CSA-EN.pdf
U.S. Department of Education. (2015). Self‑assessment [Word]. https://www.ed.gov/media/document/selfassessmentdocx-56238.docx