Dünyada ve Türkiye’de Bilgi Sistemlerinde Bilgi Sistemleri Denetimine İlişkin Düzenlemeler

Dünyada ve Türkiye’de Bilgi Teknolojileri denetimine ilişkin düzenleyici otoriteler ve bu otoritelerin yayımladığı başlıca düzenleme ve standartlar;

• Almanya
  • Düzenleyici Otoriteler:
    • BaFin: Federal Financial Supervisory Authority
    • BSI: Federal Office for Information Security
  • Düzenlemeler ve Standartlar:
    • Bankacılık Kanunu Madde 25a
    • MaRisk: Minimum Requirements for Risk Management Madde 7.2
    • IT-Sicherheitsgesetz: Bilgi Teknolojileri Güvenliğini Artırma Kanunu
• Amerika Birleşik Devletleri
  • Düzenleyici Otoriteler:
    • NIST: National Institute of Standards and Technology
    • FINRA: Financial Industry Regulatory Authority
    • GAO: Government Accountability Office
    • PCAOB: Public Company Accounting Oversight Board
    • IIA: The Institute of Internal Auditors
    • AICPA: American Institute of Certified Public Accountants
  • Düzenlemeler ve Standartlar:
    • SOX: Sarbanes–Oxley Act
    • FISMA: Federal Information Security Management Act
    • GAPP: Generally Accepted Privacy Principles
    • SDLC Guide: Sistem Geliştirme Yaşam Döngüsü Rehberi
    • SSAG: Security Self-Assessment Guide for Information Technology Systems
    • GAGAS: Generally Accepted Government Auditing Standards
    • FISCAM: Federal Information System Controls Audit Manual
    • eSAC: Electronic Systems Assurance and Control
    • SysTrust İlkeleri ve Kriterleri
• Birleşik Krallık
  • Düzenleyici Otoriteler:
    • FSA: Financial Services Authority
  • Düzenlemeler ve Standartlar:
    • SYSC13: Senior Management Arrangements, Systems and Controls
• Güney Kore
  • Düzenleyici Otoriteler:
    • KICPA: Korean Institute of Certified Public Accountants
    • Board of Audit and Inspection of Korea
  • Düzenlemeler ve Standartlar:
    • Kore Denetim Standartları ve Uygulama Rehberi (Korean Auditing Standards and Implementation Guidance)
    • Denetim ve Teftiş Kurulu Kanunu (Act on the Audit and Inspection Board)
    • Kamu Sektörü Denetimleri Hakkında Kanun (Act on Public Sector Audits)
    • Hisse Senedi Şirketlerinin Dış Denetimi Hakkında Kanun (Act on External Audits of Stock Companies)
• Hollanda
  • Düzenleyici Otoriteler:
    • AFM: Autoriteit Financiële Markten
    • DNB: De Nederlandsche Bank
  • Düzenlemeler ve Standartlar:
    • IAASB: International Auditing and Assurance Standards Board tarafından yayımlanan, ülkeye uyarlanmış denetim standartları
• İşviçre
  • Düzenleyici Otoriteler:
    • FAOA: Federal Audit Oversight Authority
  • Düzenlemeler ve Standartlar:
    • SAS: İsviçre Denetim Standartları (Swiss Auditing Standards)
• Japonya
  • Düzenleyici Otoriteler:
    • FSA: Financial Services Agency
  • Düzenlemeler ve Standartlar:
    • Finansal Araçların Denetimi İçin Kapsamlı Kılavuz (Comprehensive Guide for the Audit of Financial Instruments)
    • Finansal Enstrümanlar İş Süreçleri Teftiş Kılavuzu (Guide to Inspection of Financial Instruments Business Processes)
• Kanada
  • Düzenleyici Otoriteler:
    • CICA: Canadian Institute of Chartered Accountants
    • CAASB: Canadian Auditing and Assurance Standards Board
  • Düzenlemeler ve Standartlar:
    • CoCo: Criteria of Control Internal Control Model
    • ISA: International Standards on Auditing
• Türkiye
  • Düzenleyici Otoriteler:
    • SPK: Sermaye Piyasası Kurulu
    • BDDK: Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu
    • KGK: Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu
    • Sayıştay: Türkiye Sayıştayı
    • GİB: Gelir İdaresi Başkanlığı
    • EPDK: Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu
    • TBB: Türkiye Bankalar Birliği
    • TÜRKAK: Türk Akreditasyon Kurumu
    • TSE: Türk Standartları Enstitüsü
    • TÜBİSAD: Bilişim Sanayicileri Derneği
    • TÜBİTAK: Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu
  • Düzenlemeler ve Standartlar:
    • Aracı Kurumlarda İç Denetim Tebliği
    • Bankalarda Bağımsız Bilgi Sistemleri Denetimi Yönetmeliği
    • Bilgi Sistemleri Yönetiminde Esas Alınacak İlkeler Tebliği
    • Bankacılık Süreçleri ve Bilgi Sistemleri Denetimi Yönetmeliği
    • Sayıştay Bilişim Sistemleri Denetim Rehberi
    • Ödeme ve Elektronik Para Kuruluşları Bilgi Sistemleri Denetimi Tebliği
    • Yeni Nesil ÖKC TSM Merkezleri Bilgi Sistemleri Denetim Kılavuzu
    • TBB Risk Merkezi Üyelerinin Denetimi Genelgesi
    • Bilgi Sistemleri Yönetimi Tebliği
    • Bilgi Sistemleri Bağımsız Denetim Tebliği
    • III-35B.1 sayılı Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcıların Kuruluş ve Faaliyet Esasları Hakkında Tebliğ
    • III-35B.2 sayılı Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcıların Çalışma Usul ve Esasları ile Sermaye Yeterliliği Hakkında Tebliğ
    • TÜBİTAK KVHS Bilgi Teknolojileri ve Altyapı Kriterleri

Kaynaklar

KPMG Türkiye. (2018). BT denetim standartları ve uygulamaları. KPMG International. https://assets.kpmg.com/content/dam/kpmg/tr/pdf/2018/05/bt-denetim-standartlari-ve-uygulamalari.pdf

Sermaye Piyasası Kurulu. (2025). III-35/B.1 sayılı Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcıların Kuruluş ve Faaliyet Esasları Hakkında Tebliğ ve III-35/B.2 sayılı Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcıların Çalışma Usul ve Esasları ile Sermaye Yeterliliği Hakkında Tebliğ: Basın duyurusu. https://spk.gov.tr/data/67d281ad8f95db1558974f68/Kripto_13032025.pdf

Yıldırım, S. (2017). Bilgi sistemleri denetim süreçleri yeterlik etüdü (Yeterlik Etüdü). Sermaye Piyasası Kurulu Denetleme Dairesi. https://spk.gov.tr/data/61e48fc71b41c60d1404d68a/8409f2906798eb2f5e1f9589f546c2be.pdf