Risk yönetimi, yalnızca tekil risklerin tanımlanması ve ölçülmesiyle sınırlı olmayıp, riskler arasındaki etkileşimlerin anlaşılmasını da gerektiren bir süreçtir. Modern organizasyonlarda risklerin birbirinden bağımsız olmadığı ve çoğu zaman zincirleme etkiler yarattığı kabul edilmektedir.
Literatürde “domino etkisi” veya “şelale etkisi” olarak da adlandırılan bu etkileşim, bir birimde meydana gelen olayın başka bir birimde yeni bir olayı tetiklemesi şeklinde ifade edilmektedir. Daha kapsamlı bir yaklaşım ise domino etkisini, önceki bir olayın sonuçlarının hem mekânsal hem de zamansal olarak art arda gelen olaylar yoluyla büyüyerek daha büyük kazalara yol açtığı bir süreç olarak tanımlamaktadır (Reniers vd., 2005, aktaran Dalyan & Pişkin, 2021).
Geleneksel risk yönetimi anlayışında bu etkileşimler göz ardı edilerek riskler birbirinden bağımsız biçimde ele alınmıştır. Ancak bu yaklaşımın yetersiz çözümler ürettiği zamanla anlaşılmış ve kurumsal risk yönetimine geçiş süreci hızlanmıştır. Yeni anlayışta olayların ve süreçlerin birbirine olan etkisini de kapsayan proaktif bir yaklaşım ön plana çıkmıştır (Bozkurt, 2010).
- Risk Etkileşim Türleri
Riskler arası etkileşimler genel olarak dört ana kategoride incelenmektedir;Doğrudan Etkileşimler (Direct Contagion / Direct Linkages): Bir riskin diğer bir riski doğrudan bağlantılar aracılığıyla tetiklemesi; literatürde bulaşma (contagion) mekanizması olarak ele alınır (International Monetary Fund, 2019). - Dolaylı Etkileşimler (Indirect Interactions / Cascading Effects): Risklerin aracı mekanizmalar üzerinden zincirleme biçimde yayılması; “cascading effects” olarak tanımlanır (United Nations Office for Disaster Risk Reduction, 2022).
- Sistemik Etkileşimler (Systemic Risk): Çoklu risklerin etkileşimi sonucu sistem genelinde istikrarsızlık veya çöküş oluşması (Smaga, 2014).
- Ortak Maruziyet (Common Exposure): Birden fazla riskin aynı temel faktör veya varlıklardan kaynaklanması; sistemik kırılganlığı artırır (IMF, 2019).
Kaynaklar
Dalyan, O., & Pişkin, M. (2021). Kimya fabrikalarında ve kümelerinde domino etkilerinin tarihsel bakış açısı ile incelenmesi. Ata-Kimya Dergisi, 1(1), 52-62. https://izlik.org/JA55LX99CE
Bozkurt, C. (2016). RİSK, KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ VE İÇ DENETİM. Denetişim, 4, 17-30. https://izlik.org/JA65BZ58UJ
International Monetary Fund. (2019). Systemic risk and interconnectedness. https://www.imf.org/-/media/files/publications/wp/2019/wpiea2019220-print-pdf.pdf
Smaga, P. (2014). The concept of systemic risk. https://www.researchgate.net/publication/279977936_The_Concept_of_Systemic_Risk
United Nations Office for Disaster Risk Reduction. (2022). Global assessment report on disaster risk reduction. https://www.undrr.org/media/79311/download?startDownload=20260328