Denetim sürecinde denetçinin anakitlenin (denetim evreninin) tamamını incelemesi çoğu zaman mümkün olmadığından, anakitleyi temsil edecek şekilde örnekleme yöntemleri kullanılır (Uzun, 2025). Bunun doğal sonucu olarak seçilen örneklemin anakitleyi tam olarak temsil etmeme olasılığı bulunmaktadır. Bu durum örnekleme riskini doğurur.
Örnekleme Riski
Örnekleme riski, denetçinin yalnızca seçilen örnekler üzerinden ulaştığı sonucun, denetim evrenine uygulandığında farklı bir sonuçlar verebilmesi ihtimalini ifade etmektedir.
Örnekleme riskinin iki yönü mevcuttur (Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu, 2014);
Yanlış kabul riski: Denetçi, örneklem sonuçlarına dayanarak “uygundur” sonucuna varır, oysa gerçekte anakitlede önemli hatalar vardır.
Yanlış reddetme riski: Denetçi, örneklem sonuçlarına dayanarak “uygun değildir” sonucuna varır, oysa gerçekte anakitle uygundur.
Örnekleme Dışı Risk
Örneklem büyüklüğü veya seçimiyle ilgisi olmayan; daha çok denetçinin uygulama, yorum veya değerlendirme hatalarından doğan risklerdir.
Bazı örnekleme dışı riskler;
Yorumlama hatası riski: Denetçinin örneklem sonuçlarını yanlış değerlendirmesi riskidir.
Uygulama hatası riski: Kontrol/Test prosedürlerinin yanlış uygulanması riskidir.
Yanlılık riski: Denetçinin bilinçli veya bilinçsiz biçimde örnek seçimini belirli bir yönde yapması riskidir.
Belge güvenilirliği riski: Seçilen örneklerdeki belgelerin veya kayıtların güvenilir olmaması riskidir.
Anomali (Aykırılık) Riski
Örneklemde tespit edilen yanlışlık veya sapmaların anakitledeki gerçek durumu temsil etmemesidir. Denetçi, bir yanlışlığı anomali olarak değerlendiriyorsa, bu yanlışlığın anakitleyi temsil etmediğine dair yeterli ve uygun denetim kanıtı elde etmelidir (Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu, 2014).
Kaynaklar
Uzun. M. A. (2025). Etkin denetim. Denetci.org https://denetci.org/etkin-denetim/
Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu. (2014). Bağımsız Denetim Standardı 530: Bağımsız Denetimde Örnekleme. https://www.kgk.gov.tr/Portalv2Uploads/files/PDF%20linkleri/standartlar%20ve%20ilke%20kararları/DENETİM%20STANDARTLARI/BDS_530.pdf