Bağımsız denetim sürecinin etkin, amacına uygun şekilde yürütülebilmesi ve buna müteakip makul güvenceyi sağlayan bir görüş oluşturulabilmesi, bağımsız denetimin temel unsurlarının varlığına ve bu unsurların birbiriyle uyum içinde işlemesine bağlıdır.
Kamu Gözetimi Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (KGK) tarafından yayınlanan Bağımsız Denetim Yönetmeliği’ne göre bağımsız denetimin kapsamını oluşturan esaslar; denetimin konusu, denetimin tarafları, denetim kıstası, denetim kanıtı ve denetim raporu olarak tanımlanmıştır.
Denetimin Konusu
Bağımsız denetimin konusunu, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, 660 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve diğer mevzuat hükümleri kapsamında denetime tabi tutulan hususlardan oluşmaktadır.
Türk Ticaret Kanunu’na göre; finansal tablolar, yıllık faaliyet raporları, risklerin erken saptanması ve yönetimine ilişkin sistemler ile mevzuat uyarınca denetim kuruluşları ve denetçiler tarafından incelenmesi öngörülen diğer konular da denetim kapsamında değerlendirilir.
Denetimin Tarafları
Bağımsız denetimin tarafları; denetlenen, denetimi yapan ve ilgili mevzuatında hedeflenen kullanıcılar olarak belirlenmiştir.
Denetim Kıstası
Denetimde, denetim konusunun kıstasa uygunluğu önceden belirlenmiş kurallar çerçevesinde değerlendirilir. Finansal tablolar için Türkiye Muhasebe Standartları (TMS), yıllık faaliyet raporları ve riskin erken saptanması sistemleri için Türk Ticaret Kanunu ve ilgili mevzuat hükümleri esas alınır. Diğer denetim konularında ise ilgili düzenlemeler veya atıf yapılan kurallar kıstas olarak kabul edilir.
Mevzuatta açık bir kıstas belirtilmediği durumlarda, denetim kıstası Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (KGK) tarafından; isteğe bağlı denetimlerde ise denetimi talep edenlerce belirlenir.
Denetim Kanıtı
Denetim kanıtı, denetim konusunun belirlenen kıstaslara uygunluğu hususunda güvence sağlamak amacıyla denetçi tarafından elde edilen yeterli ve uygun bilgi, belge ve beyanlardır. Bu kanıtlar, Türkiye Denetim Standartları (TDS) çerçevesinde ve mesleki şüphecilik ilkesi doğrultusunda toplanır.
Önemli uyumsuzluk; denetim konusu ile kıstas arasındaki farklılığın, kullanıcıların kararlarını etkileyebilecek nitelikte olması durumudur. Uyumsuzluğun önemliliği, niteliği ve boyutu birlikte değerlendirilir.
Denetim kanıtının yeterliliği, elde edilen kanıtın miktarını ifade ederken, denetim kanıtının uygunluğu ise kalitesini, yani ilgili ve güvenilir olma düzeyini ifade eder. Denetim süreci, potansiyel uyumsuzluk riskleri göz önünde bulundurularak ve dikkatli bir yaklaşımla yürütülmelidir.
Denetim Raporu
Bağımsız denetim raporu, Türkiye Denetim Standartları doğrultusunda elde edilen denetim kanıtlarının değerlendirilmesi sonucunda oluşturulan denetim görüşünü ve varsa dikkat çekilmek istenen diğer hususları içeren belgedir. Bu rapor, hedeflenen güvence seviyesine uygun şekilde hazırlanır, KGK düzenlemelerine göre düzenlenir ve imzalayan tarafından sorumluluğu üstlenilir.
Kaynaklar
Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu. (2012). Bağımsız denetim yönetmeliği. https://www.kgk.gov.tr/portalv2uploads/files/duyurular/v2/mevzuat/bdy/guncel%20bdy.pdf
Uzun, M. A. (2025). Denetimin amacı ve amacına ulaşması. Denetci.org. https://denetci.org/denetimin-amaci-ve-amacina-ulasmasi/
Uzun, M. A. (2025). Denetim kanıtı. Denetci.org. https://denetci.org/denetim-kaniti/